Numer projektu: NPRH/DN/SP/0221/2023/12

Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, moduł Dziedzictwo narodowe

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny 

Okres realizacji: 2024–2029 

Całkowity budżet: 678 551,77 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Monika Kucner, prof. UŁ (Instytut Filologii Germańskiej UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: prof. dr hab. Anna Warda (wykonawca)

Celem projektu jest ukazanie życia codziennego w Łodzi w okresie industrialnej transformacji w XIX i na początku XX w. Obejmuje szeroko zakrojone, interdyscyplinarne badania z wykorzystaniem wielojęzycznej prasy łódzkiej (polskiej, niemieckiej, jidiszowej i rosyjskiej). Problematyka jest skupiona wokół takich zagadnień jak: bezrobocie, handel, ekonomika, infrastruktura, życie kulturalne i polityczne. Takie podejście pozwoli nie tylko udokumentować i przeanalizować warunki socjalno-bytowe mieszkańców, ale również uwzględnić sytuację polityczną, w jakiej przyszło żyć łodzianom w latach 1863–1918. Rezultatem projektu będzie przygotowanie czterotomowej antologii i publikacji online, w których znajdą się krytycznie opracowane teksty z uwzględnieniem ich kontekstu literackiego, historycznego, społecznego i politycznego. Projekt pozwoli ukazać wielokulturowe dziedzictwo dawnej Łodzi i rolę tegoż dziedzictwa w kulturalno-społecznym życiu współczesnego miasta.

 

Numer projektu: 2022/47/B/HS3/00389 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (OPUS 24, panel HS3) 

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum 

Okres realizacji: 2023–2027 

Całkowity budżet: 614 249 PLN (w tym dla Uniwersytetu Łódzkiego: 400 927 PLN) 

Kierownik projektu: prof. dr hab. Mirosław J. Leszka (Katedra Historii Bizancjum UŁ, 2023–2024), dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (2024–2027)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik projektu)

Interdyscyplinarny, międzynarodowy projekt badawczy realizowany we współpracy z Uniwersytetem w Białymstoku (na podstawie umowy konsorcjum). Jego celem naukowym jest przeprowadzenie wieloaspektowych badań nad tekstem kroniki bizantyńskiej z IX w. autorstwa Jerzego Mnicha zw. Hamartolosem, z uwzględnieniem jej podstawowych wariantów zachowanych do naszych dni w rękopisach greckich, cerkiewnosłowiańskich i gruzińskich, w większości dotąd niepublikowanych.

 

Numer projektu: NPRH/U22/SP/0033/2023/12

Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, moduł Uniwersalia 2.2

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny

Okres realizacji: 2023–2027 

Całkowity budżet: 275 844 PLN 

Kierownik projektu: dr hab. Halyna Naienko, prof. UŁ (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (wykonawca)

Celem projektu jest przygotowanie edycji krytycznej, polskojęzycznego przekładu i wszechstronnego opracowania naukowego Synopsisu kijowskiego – cerkiewnosłowiańskiego tekstu historiograficznego, prezentującego dzieje Kijowa i ziem południoworuskich, od ich półlegendarnych początków w IX w., przez erę Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczpospolitej, po schyłek XVII w. Latopis ten, opublikowany w Kijowie w 1674 r. (z reedycjami z lat 1678 i 1680), stanowi pierwszy nowożytny, ukraiński wykład rodzimej historii, ukazanej na tle dziejów Europy Wschodniej. Jego autorstwo przypisuje się zazwyczaj Innocentemu Gizelowi (1600–1683), archimandrycie Ławry Peczerskiej. 

Numer projektu: 2020/39/G/HS2/01652

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (BEETHOVEN CLASSIC 4, panel HS2)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny

Okres realizacji: 2022–2026

Całkowity budżet (dla zespołu polskiego): 451 157 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Ivan N. Petrov, prof. UŁ (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)

Pracownicy i doktoranci Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (wykonawca), mgr Justyna Dopierała (stypendystka)

Międzynarodowy konsorcyjny projekt badawczy, realizowany na Wydziale Filologicznym UŁ przez interdyscyplinarny zespół paleoslawistyczno-mediewistyczny, we współpracy z badaczami z Uniwersytetu we Freiburgu w Niemczech (Albert-Ludwigs-Universität Freiburg). Kierownikiem polskiej części projektu jest dr hab. Ivan N. Petrov, prof. UŁ, z Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ, a niemieckiej –  prof. dr Achim Rabus z Uniwersytetu we Freiburgu. W projekcie prowadzone są badania z zakresu paleoslawistyki. Zespół koncentruje się na słabo przebadanym zagadnieniu, w jaki sposób język cerkiewnosłowiański oddziaływał na poszczególne dialekty i języki słowiańskie, utrwalone w starodrukach cyrylickich i rękopisach z XV–XVIII w., a więc z okresu, w którym zaczęły się kształtować nowożytne języki słowiańskie. 

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (IV edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2023–2024

Całkowity budżet: 10 000 PLN

Kierownik projektu:  prof. dr hab. Anna Warda

Celem projektu było przygotowanie i opublikowanie w Wydawnictwie Uniwersytetu Łódzkiego monografii pt. Demon w Łodzi (o dalszych losach bohatera poematu Michała Lermontowa „Demon”).

Rezultaty naukowe projektu:

• Anna Warda, Demon w Łodzi. O dalszych losach bohatera poematu Michała Lermontowa „Demon”, Łódź, Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2024, ss. 116, https://www.km.com.pl/ksiazka-706-demon_w_lodzi.html?srsltid=AfmBOoo4UFCOc9OtcxFt3DlRlJQtJPz7VIb4VA9Xh6kUVVpm_1dUGNiR

 

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (III edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2022–2024

Całkowity budżet: 8 051 PLN 

Kierownik projektu: dr Ewa Sadzińska

Projekt badawczy zakładał przygotowanie cyklu artykułów naukowych w celu promocji badań na arenie międzynarodowej. Zasadniczym celem naukowym było opracowanie wybranych aspektów badawczych związanych z poezją Aleksandra Kusznera (ur. 1936 r.), a mianowicie  toposu ogrodu/parku i daczy. Wybrane toposy zajmują szczególne miejsce w liryce poety rosyjskiego. Bogaty materiał egzemplifikacyjny pozwolił wykazać produktywność i funkcjonalność wybranych obrazów kulturowych oraz zaobserwować zarówno związki z tradycją (rosyjską i zachodnioeuropejską), jak i pewne transformacje. Dodatkową przesłanką skłaniającą do podjęcia tego aspektu badań jest brak całościowych opracowań. Istniejące jedynie fragmentarycznie nakreślają temat, bazując na wczesnych utworach poety, podczas gdy w ostatnich zbiorkach wierszy zaobserwować można wzrost częstotliwości występowania zarówno toposu ogrodu, jak i daczy. 

Rezultaty naukowe projektu:

• Ewa Sadzińska, Из наблюдений над образом сада  в лирике Александра Кушнера, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica”, 15, 2022, s. 33-46, https://doi.org/10.18778/1427-9681.15.04

• Ewa Sadzińska, Aleksandra Szymańska, Cehov v »zrcalih« Luka Percevala (na osnovi analize igre 3STRS), „Slavisticna revija, Journal for linguistcs and literary studies”, 71.3, 2023, s. 277-287, https://doi.org/10.57589/srl.v71i3.4128

• Ewa Sadzińska, Aleksandra Szymańska, Спектакль 3STRS Люка Персеваля. Опыт прочтения, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica”, 16, 2023, s. 91-101, https://doi.org/10.18778/1427-9681.16.08  

• Wystąpienie z referatem nt.  Чехов в «зеркалах» Люка Персеваля: пьеса «3STRS» бельгийского режиссёра на международном театральном фестивале в Лодзи (wspólnie z dr Aleksandrą Szymańską) na Międzynarodowej Konferencji Поэтика текста (28–29.01.2022, online, Twerski Uniwersytet Państwowy).

• Wystąpienie z referatem nt. Ogród w poezji Aleksandra Kusznera: kontynuacje i przemiany na Międzynarodowej Konferencji XXVI Славянские чтения (18–19.05.2023, online, Uniwersytet Dyneburski). 

• Wystąpienie z referatem nt. Об одном «прогулочном» стихотворении Александра Кушнера» na Międzynarodowej konferencji z okazji 80-lecia prof. Dauglasa Claytona (21–22.12.2023, online, Uniwersytet w Ottawie).

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (III edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2022–2023 

Całkowity budżet: 7154 PLN

Kierownik projektu: dr Aleksandra Szymańska

Celem naukowym projektu było wychwycenie dynamiki przemian w paradygmacie literatury emigracyjnej poprzez pogłębioną analizę utworów odwołujących się do określonego mitu, a także odpowiedź na pytania dotyczące swoistości potraktowania mitu w nietypowych warunkach historycznych oraz w nowej przestrzeni geograficznej i rzeczywistości kulturowej. Kierownik projektu sprawdził hipotezę badawczą zawierającą się w stwierdzeniu, iż popularność mitu Don Juana w warunkach oderwania od rodzimej kultury jest związana z właściwościami mitu wędrownego, który przekroczywszy granice kultury, która go stworzyła, staje się mitem uniwersalnym, oraz ze specyfiką samej postaci – wiecznego wędrowca, wygnańca, pielgrzyma.

Rezultaty naukowe projektu: 

• Aleksandra Szymańska, Ewa Sadzińska, Cehov v »zrcalih« Luka Percevala (na osnovi analize igre 3STRS), „Slavisticna revija, Journal for linguistcs and literary studies”, 71.3, 2023, s. 277-287, https://doi.org/10.57589/srl.v71i3.4128

• Aleksandra Szymańska, Reception of the Don Juan Myth in Russian Émigré Literature („The First-Wave”) [artykuł w druku]

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (II edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2020–2022

Całkowity budżet: 8800 PLN

Kierownik projektu: prof. dr hab. Anna Warda

W ramach projektu był zaplanowany wyjazd do Petersburga w celu przeprowadzenia kwerendy bibliotecznej oraz udziału z referatem w konferencji naukowej, a także wygłoszenia wykładu w Rosyjskiej Akademii Nauk (Пушкинский дом). Z powodu pandemii i zerwania kontaktów naukowych z jednostkami naukowymi w Rosji, w związku z wojną, wyjazd nie doszedł do skutku. Celem projektu była też publikacja monografii Łódzki remake poematu Aleksandra Puszkina Eugeniusz Oniegin, która stanowi nowatorskie opracowanie nieznanego „łódzkiego” wariantu dzieła rosyjskiego klasyka – Aleksandra Puszkina. 

Rezultaty naukowe projektu:

• Anna Warda, Łódzki remake poematu Aleksandra Puszkina „Eugeniusz Oniegin”, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2023, ss. 148, https://doi.org/10.18778/8331-124-1

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (I–II edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2019–2021

Całkowity budżet: 8000 PLN

Kierownik projektu: prof. dr hab. Anna Bednarczyk

Celem projektu było przebadanie recepcji twórczości Igora Siewierianina w Polsce oraz przygotowanie opracowania dotyczącego cyklu sonetów „Medaliony” tego poety, a także niepublikowanych wierszy, które miały być przedłużeniem (drugą częścią) badanego cyklu. Tekstu zostały zbadane pod kątem możliwości translacji zorientowanej na odbiorcę tłumaczenia. W związku z tym zostały one poddane analizie pretranslatorskiej, przełożone i zaopatrzone informacją o procesie tłumaczenia, z uwzględnieniem i objaśnieniem wszelkich transformacji. Poza problematyką recepcji rosyjskiego poety w Polsce i analizą kolejnych przekładów w monografii zwrócono uwagę na trudności związane z tłumaczeniem cyklu poetyckiego.

Rezultaty naukowe projektu:

• Anna Bednarczyk, „Medaliony” Igora Siewierianina – wydanie krytyczno-translatologiczne, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021, ss. 566, https://doi.org/10.18778/8220-669-2

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (I edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2019–2020

Całkowity budżet: 3 000 PLN

Kierownik projektu: dr Ewa Sadzińska

Indywidualny projekt badawczy zakładał przygotowanie cyklu artykułów naukowych związanych bezpośrednio z opracowaniem wybranych aspektów tematu rozprawy doktorskiej [Współczesna poezja rosyjska wobec tradycji (na materiale liryki Aleksandra Kusznera)]. Obiektem bezpośredniej analizy była w nich przestrzeń nacechowana kulturowo – ogród/park, dacza, muzeum. Celem postawionego problemu badawczego było zbadanie produktywności i funkcjonalności wybranych obrazów kulturowych oraz prześledzenie modyfikacji, jakim ulegają one pod piórem współczesnego poety. Analiza materiału pozwoliła wykazać zarówno związek z tradycją, jaki i zaobserwować pewne nowe cechy oraz powiązany z nimi zakres aksjologicznych przekształceń. 

Rezultaty naukowe projektu:

• Ewa Sadzińska, Поэт перед статуей (о примере скульптурного экфрасиса у А. Кушнера), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica”, 13, 2020, s. 131-140 [Poetyka literatury rosyjskiej: podejścia i interpretacje / Поэтика русской литературы: подходы и интерпретации, red. E. Sadzińska, A. Stiepanow, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020, https://doi.org/10.18778/1427-9681.13.12

• Ewa Sadzińska, Witold Sadziński, Über eine Ekphrasis von Alexander Kuschner. Zur Frage der Rezeption der Antike in der russischen Lyrik des  21. Jahrhunderts, „Philologia Classica“, 15.2, 2020, s. 354-370, https://doi.org/10.21638/spbu20.2020.211

• Ewa Sadzińska, Образ осенней дачи в лирике Александра Кушнера, [w:] А Русский язык и культура в эпоху глобализации című nemzetközi konferencia tanulmánykötete, red. V. Végvári, R. Wolosz, Pécs, Magyarország: Pécsi Tudományegyetem BTK Szláv Filológia Tanszék, 2020, s. 113-121.

• Wystąpienie z referatem nt. Поэт перед статуей (О скульптурных экфрасисах А. Кушнера) na Międzynarodowej Konferencji Filologicznej zorganizowanej przez Katedrę Historii i Teorii Literatury Twerskiego Uniwersytetu Państwowego (24–25.01.2020).

Źródło finansowania: Fundusz Rozwoju Naukowego Wydziału Filologicznego UŁ (I edycja)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Rusycystyki

Okres realizacji: 2019–2020 

Całkowity budżet: 2 500 PLN

Kierownik projektu: dr Aleksandra Szymańska

Pierwszy obszar badań – pogłębione  studium nad rozwojem mitu Don Juana i jego specyfiką w rosyjskiej literaturze modernistycznej w celu odpowiedzi na pytanie o przyczyny niespotykanej w innych literaturach europejskich żywotności mitu na przełomie wieku XIX i XX. Drugi krąg tematyczny związany jest z funkcjonowaniem mitu w e-literaturze, tj. w niematerialnym, wirtualnym i interaktywnym środowisku cyfrowym, które narzuca odmienny sposób pojmowania literackości. Analiza istniejących w sieci e-tekstów odwołującymi się do postaci Don Juana oraz fabuły donżuanowskiej i wyjawienie specyfiki obrazu w nowej dla niego przestrzeni funkcjonowania. 

Rezultaty naukowe projektu:

• Aleksandra Szymańska, Эволюция сюжета о Дон Жуане в русской литературе (от народного предания к мифу Нового времени), „Przegląd Rusycystyczny”, 1, 2019, s. 101-110, https://journals.us.edu.pl/index.php/PR/article/view/7250 

• Aleksandra Szymańska, Дон Жуан уходит в сеть. (О специфике мирового образа в условиях интернета), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica”, 13, 2020,  s. 210-217, https://doi.org/10.18778/1427-9681.13.20

• Aleksandra Szymańska, «Чужой», «свой», «общий». Миф Дон Жуана в русской литературе Серебряного века, [w:] Русский язык и культура в эпоху глобализации, Pécsi Tudományegyetem BTK Szláv Filológia Tanszék 2020, s. 93-101.

Aleksandra Szymańska, The Dialogical Quality of the Russian Poetry of the Silver Age: a Case Study of Poems about Don Juan, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Rossica”, 14, 2021, s. 69-79, https://doi.org/10.18778/1427-9681.14.07

Numer projektu: 2023/07/X/HS2/01355

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (MINIATURA 7, panel HS2)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny

Okres realizacji: 2023–2024 

Całkowity budżet: 24 221 PLN

Kierownik projektu: dr Ivan Smirnov

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr Ivan Smirnov (kierownik projektu)

Celem projektu była analiza tekstów reklamowych i urzędowych z wykorzystaniem alfabetu łacińskiego w przestrzeni publicznej Kazachstanu. Materiałem badawczym były szyldy reklamowe (na ulicach, w pomieszczeniach, komunikacji miejskiej, itp.) i tablice urzędowe oficjalnych instytucji administracyjnych (budynków administracji miejskiej, sądów, prokuratury, szpitali, itp.). Reklama i szyldy urzędowe pełnią nie tylko funkcje informacyjne i semiotyczne, ale także budują hierarchię językową, która nie jest w pełni kontrolowana przez organizacje rządowe. Proces analizy obejmuje fotograficzne utrwalenie całego dostępnego wcześniej materiału językowego i dalszą jego systematyzację według wcześniej ustalonych grup, pozwalającą na przedstawienie go w postaci liczbowych danych statystycznych. 

Rezultaty naukowe projektu:

• artykuł naukowy: Ivan Smirnov, Institutional features of the transition of the Kazakh language to the Latin script, „Socjolingwistyka”, 39, 2025, s. 303-319, https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.39.17

• wystąpienie konferencyjne: 19-20.10.2023, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Przestrzenie Przekładu 8, referat: Лингвистический ландшафт Казахстана: конкуренция между кириллицей и латиницей [Linguistic landscape of Kazakhstan: the competition between the Cyrillic and Latin], https://www.przestrzenieprzekladu.us.edu.pl/program-konferencji-przestrzenie-przekladu-8/ 

Numer projektu: 21H 20 0042 88

Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, moduł Uniwersalia 2.1

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2020–2024

Całkowity budżet: 121 398 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik projektu, w latach 2020–2022 dr, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ) 

Głównym rezultatem naukowym projektu jest wykonanie przez dr. Jana Morawickiego z Centrum Ceraneum UŁ tłumaczenia na język rosyjski monografii naukowej, pt. Sofia – upersonifikowana Mądrość Boża. Dzieje wyobrażeń w kręgu kultury bizantyńsko-słowiańskiej. Zgodnie z zapisami we wniosku projektowym przekład miał zostać opublikowany w wydawnictwie naukowym ALETHEIA (Алетейя), mającym swą siedzibę w St. Petersburgu, w Rosji. Monografia miała się ukazać w ramach serii „Византийская библиотека. Исследования”, wydawanej we współpracy z badaczami z Rosyjskiej Akademii Nauk. Wydawnictwo musiało ulec zmianie w związku z zawieszeniem/wypowiedzeniem wszelkich form współpracy z instytucjami w Federacji Rosyjskiej, spowodowanym trwającym od lutego 2022 r. atakiem militarnym Rosji na Ukrainę: 

• Zofia A. Brzozowska, София – олицетворенная Премудрость Божия. История сюжета в византийско-славянской культуре, tłum. Jan Morawicki, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2024, ss. 404 [seria „Byzantina Lodziensia”, 48], https://doi.org/10.18778/8331-545-4

Numer projektu: 2017/26/M/HS2/00335

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (HARMONIA 9, panel HS2)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny

Okres realizacji: 2018–2023

Całkowity budżet: 424 921 PLN

Kierownik projektu: prof. dr hab. Georgi Minczew (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (wykonawca, w latach 2018–2022 dr, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ) 

Międzynarodowy, interdyscyplinarny projekt badawczy, w którego skład wchodzili pracownicy Uniwersytetu Łódzkiego (Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ, Studium Języków Obcych UŁ i Centrum Ceraneum UŁ), Uniwersytetu Sofijskiego im. św. Klemensa Ochrydzkiego (Bułgaria), Uniwersytetu Ca’Foscari w Wenecji (Włochy) oraz professor emeritus z Danii. W projekcie przebadano istotną część europejskiego dziedzictwa kulturowo-historycznego: literaturę polemiczną Słowian prawosławnych w całej jej wieloaspektowej złożoności. Wiązało się z tym zebranie, opisanie, przeanalizowanie i wydanie średniowiecznych tekstów antyheretyckich. Są to źródła ważne dla poznania historii wschodniego chrześcijaństwa, a jednocześnie – niezwykle zróżnicowane gatunkowo: wśród nich znalazły się zarówno traktaty polemiczne, teksty liturgiczne, opowieści i mowy, jak i anatemy.

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Zofia A. Brzozowska, Captives and Refugees. The Forced Migration of the Inhabitants of the Byzantine Eastern Frontier during the 5th–7th Centuries in Light of Byzantine-Slavic Hagiographical Texts, “Studia Ceranea. Journal of the Waldemar Ceran Research Centre for the History and Culture of the Mediterranean Area and South-East Europe”, 11, 2021, s. 515-530, https://doi.org/10.18778/2084-140X.11.26  

• Zofia A. Brzozowska, On Bohmit the Heretic. Portraying Muhammad as One of the Heresiarchs in Medieval Rus’ Literature, “Studi Medievali”, 63, 2022, s. 259-284 

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, The Qur’ān in Medieval Slavic Writings. Fragmentary Translations and Transmission Traces, „Vox Patrum”, 83, 2022, s. 367-412, https://doi.org/10.31743/vp.13592 

• Zofia A. Brzozowska, Mój bachmacie, biegać umiesz… – zagadkowy orientalizm odzwierciedlony w nazwie rasy końskiej w piśmiennictwie staroruskim i staropolskim, „Slavia Orientalis”, 71.1, 2022, s. 207-217, https://doi.org/10.24425/slo.2022.141155

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Michael Synkellos and His Lost Refutation of Islam in the Medieval Byzantine-Slavic Literary Tradition, [w:] Eastern Christians’ Engagement with Islam and the Qur’ān. Texts, Contexts and Knowledge Regimes, ed. O.A. Negoiță, Berlin, De Gruyter, 2025, s. 125-151, https://doi.org/10.1515/9783111140766-006

Numer projektu: 0100/NPRH4/H1a/83/2015

Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, moduł Dziedzictwo narodowe

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny

Okres realizacji: 2015–2022

Całkowity budżet: 92 3000 PLN

Kierownik projektu:  dr hab. Krystyna Radziszewska prof. UŁ (Instytut Filologii Germańskiej UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: prof. dr hab. Anna Warda (wykonawca)

Celem projektu był zintegrowany opis wielojęzycznej i wieloetnicznej kultury literackiej Łodzi od drugiej połowy XIX w., kiedy zaczął się dynamiczny rozwój przemysłu, a wraz z nim także kultury, po wybuch II wojny światowej, gdy swobodny rozwój kulturalny miasta został przerwany i nie odrodził się już w tej postaci. 

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Słownik kultury literackiej Łodzi do 1939 r., red. K. Badowska, T. Cieślak, D. Dekiert, K. Kołodziej, M. Kucner, K. Pietrych, K. Radziszewska, A. Warda, E. Wiatr, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2022, ss. 462, https://doi.org/10.18778/8220-896-2

• Budzi się Łódź..., t. 1, red. K. Badowska, T. Cieślak, D. Dekiert, K. Kołodziej, K. Pietrych, K. Radziszewska, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020, ss. 808, https://doi.org/10.18778/8142-747-0; t. 2, red. K. Kołodziej, M. Kucner, A. Warda, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2022, ss. 688, https://doi.org/10.18778/8220-471-1 

• City of Modernity. Łódź, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 2023, ss. 556, https://www.harrassowitz-verlag.de/title_7236.ahtml

• Anna Warda, Monika Kucner, Obraz Łodzi w publicystyce prasowej i wspomnieniach, [w:] Budzi się Łódź..., t. 2, red. K. Kołodziej, M. Kucner, A. Warda, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2022, s. 15-21, https://doi.org/10.18778/8220-471-1 

• Anna Warda, Obraz Łodzi w wybranych utworach literackich rosyjskojęzycznej prasy łódzkiej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 68.1, 2024, s. 127-145, https://doi.org/10.18778/1505-9057.68.07

Numer projektu: 2016/22/M/HS3/00212

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (HARMONIA 8, panel HS3)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2017–2021

Całkowity budżet: 369 928 PLN

Kierownik projektu: prof. dr hab. Georgi Minczew (Katedra Filologii Słowiańskiej UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (wykonawca, w latach 2017–2021 dr, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ) 

Międzynarodowy, interdyscyplinarny projekt badawczy, w którego skład wchodzili pracownicy Uniwersytetu Łódzkiego (Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ, Katedry Historii Bizancjum UŁ, Studium Języków Obcych UŁ, Centrum Ceraneum UŁ), Bułgarskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Ca’Foscari w Wenecji (Włochy). W toku projektu     dokonano analizy greckich (bizantyńskich), słowiańskich i wybranych łacińskich tekstów źródłowych, dotyczących ruchów heterodoksyjnych na Bałkanach, pod kątem wykazania zależności greckich i słowiańskich średniowiecznych poglądów dualistycznych od wcześniejszych herezji i religii. Prześledzono też zależności słowiańskich ruchów heretyckich (bogomiłów, paulicjan, patarenów) od bizantyńskich nauk heterodoksyjnych: manicheizmu, mesalianizmu, paulicjanizmu. Zrealizowanie tych zadań badawczych pozwoliło na przedstawienie obrazu alternatywnych średniowiecznych ruchów religijnych na Bałkanach i na Rusi, jak również – zweryfikowania wcześniejszych hipotez i przedstawienia z zupełnie nowej perspektywy ważnego fenomenu średniowiecznej kultury europejskiej.

W toku projektu powstała również edycja krytyczna i polski przekład nowoodkrytego wariantu źródła, tj. słowiańskiej wersji skrótu Historii paulicjan Piotra z Sycylii – spisanej pierwotnie po grecku ok. 870 r. Tekst został przełożony na język staro-cerkiewno-słowiański, w Bułgarii na przełomie X i XI w.: Zofia A. Brzozowska, Zapożyczona czy własna wizja dziejów powszechnych? Wpływ autorów bizantyńskich na świadomość historyczną Słowian Południowych i Wschodnich (na przykładzie opowieści o Mahomecie i Historii paulicjan Piotra z Sycylii), [w:] Widmo Mahometa, cień Samuela. Cesarstwo Bizantyńskie w relacji z przedstawicielami innych religii i kultur (VII–XV w.), red. Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Kirił Marinow, Teresa Wolińska, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020, s. 13-44, https://doi.org/10.18778/8142-804-0  

Numer projektu: 2016/23/B/HS3/01891

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (OPUS 12, panel HS3)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2017–2021

Całkowity budżet: 371 600 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik, w latach 2017–2021 dr, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ) 

W trakcie projektu zbadano dynamikę kształtowania się i utrwalania stereotypów w literaturze bizantyńskiej i cerkiewnosłowiańskiej (staroruskiej), w sferach: politycznej (np. sposób kreowania wizerunków władców arabskich); religijnej (wartościowanie wierzeń religijnych Arabów, sposoby ich ukazywania w tekstach chrześcijańskich, ocena działalności i biografii Mahometa oraz osób z jego najbliższego otoczenia, kwestia rzutowania chrześcijańskich norm na wyznawców innych religii); obyczajowej (ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji kobiet i zagadnienia poligamii); wojskowej (wizerunek wojowników arabskich).

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Widmo Mahometa, cień Samuela. Cesarstwo Bizantyńskie w relacji z przedstawicielami innych religii i kultur (VII–XV w.), red. Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Kirił Marinow, Teresa Wolińska, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020, ss. 380 [seria „Byzantina Lodziensia”, 39], https://doi.org/10.18778/8142-804-0   

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Teresa Wolińska, Muhammad and the Origin of Islam in the Byzantine-Slavic Literary Context. A Bibliographical History, Łódź – Kraków, Łódź – Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego – Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego (koedycja) – Columbia University Press (kolportaż zagraniczny), 2020, ss.  388 [seria „Byzantina Lodziensia”, 41], https://doi.org/10.18778/8220-341-7; https://cup.columbia.edu/book/muhammad-and-the-origin-of-islam-in-the-byzantine-slavic-literary-context/9788323349433 

• Zofia A. Brzozowska, Chadidża i jej czarnookie siostry. Obraz kobiet bliskowschodnich z epoki narodzin islamu w średniowiecznej literaturze kręgu bizantyńsko-słowiańskiego, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021, ss. 306 [seria „Byzantina Lodziensia”, 44], https://doi.org/10.18778/8220-524-4  

• Zofia A. Brzozowska, The Image of a Muslim Arab Woman in Medieval Rus’ Literature, “Studia Historica. Historia Medieval”, 39.2, 2021, s. 131-152, https://doi.org/10.14201/shhme392131152  

• Zofia A. Brzozowska, O heretyku Mahomecie – opowieść o narodzinach islamu w Latopisie helleńskim i rzymskim drugiej redakcji, „Slavia Antiqua”, 61, 2020, s. 101-116, https://doi.org/10.14746/sa.2020.61.8

Numer projektu: 22H 16 0368 84

Źródło finansowania: Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, moduł Uniwersalia 2.2

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2017–2019

Całkowity budżet: 160 350 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik, w latach 2017–2019 dr, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej UŁ) 

Najważniejszym celem naukowym projektu było wykonanie pierwszego całościowego przekładu na język polski Latopisu nowogrodzkiego pierwszego starszej redakcji, jednego z najwcześniejszych i najważniejszych tekstów historiograficznych, powstałych na średniowiecznej Rusi. 

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Zofia A. Brzozowska, Ivan N. Petrov, Latopis nowogrodzki pierwszy starszej redakcji. Unikatowy zabytek piśmiennictwa staroruskiego i jego polski przekład, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019, ss. 436 [seria „Series Ceranea”, 5], https://doi.org/10.18778/8142-794-4  

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2019, ss. 268, https://doi.org/10.18778/8142-696-1  

• Digitalizacja – wersja elektroniczna Latopisu nowogrodzkiego pierwszego: http://ki.wfi.uni.lodz.pl/ceraneum/latopis/html/index.html 

Numer projektu: 2014/14/M/HS3/00758

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (HARMONIA 6, panel HS3)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2015–2018

Całkowity budżet: 342 322 PLN

Kierownik projektu: prof. dr hab. Mirosław J. Leszka (Katedra Historii Bizancjum UŁ)

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (wykonawca, w latach 2015–2018 dr, asystent naukowy w Centrum Ceraneum UŁ i pracownik administracyjny Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ) 

Międzynarodowy, interdyscyplinarny projekt badawczy, w którego skład wchodzili pracownicy Uniwersytetu Łódzkiego (Katedry Filologii Słowiańskiej UŁ, Katedry Historii Bizancjum UŁ i Centrum Ceraneum UŁ) oraz Uniwersytetu Sofijskiego im. św. Klemensa Ochrydzkiego w Bułgarii. Celem projektu było wszechstronne ukazanie dziejów państwa bułgarskiego w latach 927–969, wskazanie tendencji oraz procesów historycznych znamionujących powstanie nowego kodu kulturowego Bułgarii – chrześcijańskiego imperium, wzorowanego na cesarstwie bizantyńskim, ale kultywującego dawne tradycje państwowe.

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Maria Lekapene, Empress of the Bulgari­ans. Nei­ther a Saint nor a Malefactress, transl. Marek Majer, Łódź – Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego – Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego (koedycja) – Columbia University Press (kolportaż zagraniczny), 2017, ss. 228 [seria „Byzantina Lodziensia”, 36], https://doi.org/10.18778/8142-028-0, http://cup.columbia.edu/book/maria-lekapene-empress-of-the-bulgarians/9788323344414

• Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Kirił Marinow, Piotr I Święty, car bułgarski (ok. 912–969). Maria Lekapena, caryca bułgarska (ok. 912–?963), Kraków, Wydawnictwo Avalon, 2018, ss. 388, https://wydawnictwoavalon.pl/produkt/piotr-i-swiety-car-bulgarski/

• Zofia A. Brzozowska, Cesarzowa Bułgarów, Augusta i Bazylisa – Maria-Irena Lekapena i transfer bizantyńskiej idei kobiety-władczyni (imperial feminine) w średniowiecznej Bułgarii, „Slavia Meridionalis”, 17, 2017, https://doi.org/10.11649/sm.1320  

• Zofia A. Brzozowska, Car i caryca czy cesarz i cesarzowa Bułgarów? Tytulatura Piotra i Marii-Ireny Lekapeny w średniowiecznych tekstach słowiańskich, „Die Welt der Slaven. Sammelbände”, 62, 2017, s. 17-26.

• Zofia A. Brzozowska, The Image of Maria Lekapene, Peter and the Byzantine-Bulgarian Relations Between 927 and 969 in the Light of Old Russian Sources, „Palaeobulgarica”, 41.1, 2017, s. 40-55.

Numer projektu: 2011/03/N/HS2/00890

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (PRELUDIUM 2, panel HS2)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny

Okres realizacji: 2012–2015

Całkowity budżet: 70 150 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik, w latach 2012–2015 mgr, doktorantka w Katedrze Historii Bizancjum UŁ) 

Celem projektu było prześledzenie i wytłumaczenie interesującego zjawiska, dostrzegalnego w duchowości prawosławnych Słowian w średniowieczu, tj. tendencji do wyobrażania Mądrości Bożej pod postacią kobiety. Ukazano wpływ tego fenomenu na różne aspekty kultury średniowiecznej Rusi, Serbii i Bułgarii, m.in. architekturę (tendencja do wznoszenia świątyń pod wezwaniem Sophii – Mądrości Bożej), sztuki plastyczne (malarskie wizerunki upostaciowionej Mądrości dostrzegalne na ikonach, miniaturach i freskach), piśmiennictwo (staro-cerkiewno-słowiańskie utwory literackie), a nawet życie polityczne (zagadnienie Nowogrodu Wielkiego).

Wybrane rezultaty naukowe projektu:

• Zofia A. Brzozowska, Sofia – upersonifikowana Mądrość Boża. Dzieje wyobrażeń w kręgu kultury bizantyńsko-słowiańskiej, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2015, ss. 480 [seria „Byzantina Lodziensia”, 24], https://ksiegarnia.uni.lodz.pl/sofia-upersonifikowana-madrosc-boza-dzieje-wyobrazen-w-kregu-kultury-bizantynsko-slowianskiej-p-409.html

• Zofia A. Brzozowska, The Church of Divine Wisdom or of Christ – the Incarnate Logos? Dedication of Hagia Sophia in Constantinople in the light of Byzantine Sources from 5th to 14th century, “Studia Ceranea. Journal of the Waldemar Ceran Research Centre for the History and Culture of the Mediterranean Area and South-East Europe”, 2, 2012, s. 85-96, https://doi.org/10.18778/2084-140X.02.08 

• Zofia A. Brzozowska, Sophia – the Personified Wisdom of God in the Culture of Novgorod the Great from 13th to 15th Century, “Studia Ceranea. Journal of the Waldemar Ceran Research Centre for the History and Culture of the Mediterranean Area and South-East Europe”, 4, 2014, s. 13-26, https://doi.org/10.18778/2084-140X.04.01  

• Zofia A. Brzozowska, Język przekładów Ksiąg Mądrościowych Starego Testamentu w XIII-wiecznych paremijnikach słowiańskich (na przykładzie Prz 9, 1-6), „Die Welt der Slaven. Sammelbände”, 53, 2014, s. 32-38.

• Zofia A. Brzozowska, Wisdom Has Built Her House (Prov 9:16). The History of the Notion in Southern and Eastern Slavic Art in the 14th-16th Centuries, “Studia Ceranea. Journal of the Waldemar Ceran Research Centre for the History and Culture of the Mediterranean Area and South-East Europe”, 5, 2015, s. 33-58, https://doi.org/10.18778/2084-140X.05.02  

Numer projektu: 8/SMN/2014

Źródło finansowania: European Regional Development Fund (ERDF)

Jednostka realizująca: Uniwersytet Łódzki, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana, Ceraneum

Okres realizacji: 2014–2015

Całkowity budżet: 5 000 PLN

Kierownik projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ

Pracownicy Instytutu Studiów Wschodnioeuropejskich UŁ, zaangażowani w realizację projektu: dr hab. Zofia A. Brzozowska, prof. UŁ (kierownik, w latach 2014–2015 mgr, doktorantka w Katedrze Historii Bizancjum UŁ) 

Indywidualny projekt naukowy, realizowany w ramach stypendium Marszałka Województwa Łódzkiego dla wybitnych młodych naukowców.

Rezultaty naukowe projektu:

• Zofia A. Brzozowska, Święta księżna kijowska Olga. Wybór tekstów źródłowych, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014, ss. 220, https://wydawnictwo.uni.lodz.pl/produkt/swieta-ksiezna-kijowska-olga/

• Zofia A. Brzozowska, Żywoty prologowe ruskiej księżnej Olgi w piśmiennictwie starobułgarskim i staroserbskim jako przykład transmisji kulturowej między Słowiańszczyzną Południową i Wschodnią, „Die Welt der Slaven. Sammelbände”, 60, 2016, s. 44-53.